Kratom và 7-OH: lá cây gây nghiện đang bị nhiều nơi siết chặt

Kratom là lá cây Mitragyna speciosa chứa các alkaloid tác động lên thụ thể opioid, còn 7-OH (7-hydroxymitragynine) là một alkaloid trong đó mạnh hơn nhiều và đang bị bào chế cô đặc thành viên, kẹo nhai. Năm 2026, Cơ quan Phòng chống ma túy Mỹ (DEA) đã đưa ba chất tổng hợp liên quan vào Danh mục I và đề xuất kiểm soát 7-OH vượt ngưỡng. Với người đọc ở Việt Nam, thông điệp chính là: kratom không phải "thảo dược thư giãn" vô hại; nó có thể gây phụ thuộc, hội chứng cai và tổn thương gan.

Chủ đề này đáng chú ý vì sản phẩm kratom, 7-OH được quảng cáo rộng trên mạng xã hội quốc tế với hình thức bắt mắt và có thể tìm đến người dùng trẻ qua mua hàng xuyên biên giới.

Kratom là gì và vì sao bị coi là giống opioid

Theo trang thông tin của FDA về kratom (cập nhật 12/2025), lá kratom chứa hơn 50 alkaloid, trong đó mitragynine là thành phần chính. 7-OH chỉ chiếm dưới 2% lượng alkaloid trong lá, nhưng có hiệu lực trên thụ thể mu-opioid mạnh hơn đáng kể so với mitragynine. Thụ thể mu-opioid cũng là nơi morphin và nhiều thuốc giảm đau gây nghiện tác động.

FDA nêu rõ: không có thuốc kê đơn hay không kê đơn nào chứa kratom hoặc các alkaloid của nó được phép lưu hành tại Mỹ. Cơ quan này coi kratom là thành phần thực phẩm bổ sung không hợp pháp và phụ gia thực phẩm không an toàn.

Những rủi ro đã được ghi nhận

• Phụ thuộc và cai: FDA ghi nhận các ca rối loạn sử dụng chất, có dung nạp và hội chứng cai giống opioid; có cả trường hợp trẻ sơ sinh bị hội chứng cai do mẹ dùng trong thai kỳ.
• Gan và co giật: FDA cảnh báo độc tính gan và co giật là những biến cố nghiêm trọng.
• Tử vong: một số ca tử vong có liên quan kratom, thường khi dùng chung với chất khác.
• Nhiễm bẩn: một số sản phẩm từng bị phát hiện nhiễm Salmonella hoặc kim loại nặng.

Về quy mô, FDA dẫn số liệu khảo sát quốc gia cho thấy khoảng 1,7 triệu người Mỹ từ 12 tuổi trở lên đã dùng kratom năm 2021. Một bài phân tích của Drug Discovery & Development cho biết con số này lên khoảng 2 triệu vào năm 2022.

Mốc thời gian siết chặt năm 2026

Nguồn: tổng hợp của Drug Discovery & Development. Lệnh tạm thời có hiệu lực hai năm và có thể gia hạn thêm tối đa một năm.

Vì sao các chất "bán tổng hợp" bị xử lý mạnh tay

Theo cùng bài phân tích, mitragynine pseudoindoxyl mạnh khoảng 100 lần so với mitragynine, còn MGM-15 và MGM-16 mạnh khoảng 50 đến 240 lần so với morphin. Đây là những chất chủ vận thụ thể mu-opioid với nguy cơ tương tự morphin và fentanyl: phụ thuộc thể chất, phụ thuộc tâm lý và ức chế hô hấp. DEA kết luận các chất này gây nguy cơ cận kề cho an toàn cộng đồng, nên dùng thủ tục tạm thời thay vì quy trình lấy ý kiến đầy đủ.

Đáng lo hơn là cách bán: sản phẩm được quảng cáo gây hiểu nhầm, có vị trái cây, dạng viên nhai, và không giới hạn tuổi khi bán lẻ. Hình thức này dễ khiến người trẻ nghĩ mình đang dùng một loại kẹo thảo mộc.

Ngưỡng 7-OH được đề xuất

Với lá kratom thô, DEA đề xuất kiểm soát khi hàm lượng 7-OH vượt 0,050% tính trên trọng lượng khô. Với sản phẩm tổng hợp hoặc đã qua chế biến, ngưỡng là trên 0,050% hoặc trên 1,00 mg 7-OH "trong sản phẩm". Bài phân tích lưu ý DEA chưa định nghĩa cụm "trong sản phẩm", nên vẫn còn khoảng mơ hồ. Lá kratom tự nhiên không bị ảnh hưởng bởi lệnh tạm thời ngày 25/8, và tại thời điểm các nguồn trên được công bố, chúng tôi chưa thấy xác nhận lệnh cuối cùng cho ngưỡng 7-OH.

Liên hệ với người dùng ở Việt Nam

Những sản phẩm "thảo mộc giúp thư giãn, giảm đau, tăng năng lượng" bán qua mạng thường không ghi rõ thành phần hoặc hàm lượng alkaloid. Một vài nguyên tắc để tự bảo vệ:

• Không mua sản phẩm có tên kratom, kratom extract, 7-OH, "mitragynine" hoặc tên gọi lóng tương tự, kể cả khi được giới thiệu là "tự nhiên".
• Cảnh giác với viên nhai, nước uống thảo mộc quảng cáo "thay thế thuốc giảm đau" hoặc "giúp cai".
• Người đang dùng thuốc an thần, thuốc giảm đau opioid hoặc uống rượu càng không nên thử bất kỳ sản phẩm nào chưa rõ thành phần, vì nguy cơ ức chế hô hấp cộng dồn.
• Nếu người thân có dấu hiệu lệ thuộc, như phải dùng ngày càng nhiều, bồn chồn, đau nhức, tiêu chảy khi ngừng, hãy tìm đến bác sĩ chuyên khoa tâm thần hoặc cơ sở điều trị nghiện thay vì tự cắt đột ngột.

Về mặt pháp lý tại Việt Nam, danh mục chất ma túy và tiền chất do Chính phủ ban hành và được cập nhật định kỳ; khi cần biết chính xác một chất có nằm trong danh mục hay không, hãy tra văn bản hiện hành hoặc hỏi cơ quan chức năng thay vì tin lời người bán.

Phân biệt với nhóm cần sa, CBD

Kratom thường bị đặt chung "rổ" với cần sa, CBD trên các diễn đàn, nhưng cơ chế khác hẳn: kratom chủ yếu tác động hệ opioid, còn các cannabinoid tác động hệ endocannabinoid. Nếu bạn quan tâm phần dược lý này, bài tác động của CBD lên thụ thể thần kinh trình bày cơ chế bên phía cannabinoid. Còn nếu muốn hiểu vì sao một loại lá cây không thể tự động trở thành "thuốc" khi chưa qua thử nghiệm lâm sàng, xem bài quy định quốc tế về thử nghiệm dược liệu.

Điều đọng lại

Câu chuyện kratom và 7-OH cho thấy một mô thức lặp lại: lấy một cây có hoạt chất tác động thần kinh, cô đặc hoặc biến đổi hóa học thành chất mạnh hơn nhiều lần, rồi bán dưới nhãn "thảo dược". Nhãn tự nhiên không nói gì về độ an toàn. Điều cần nhìn là hoạt chất, hàm lượng và việc nó đã từng được thử nghiệm trên người hay chưa.