Viên nghệ curcumin liều cao: vì sao bị cảnh báo tổn thương gan

Nghệ trong bữa ăn hằng ngày không bị xem là nguy cơ cho gan; vấn đề nằm ở viên curcumin liều cao, đặc biệt loại "tăng hấp thu". Cơ quan Quản lý Dược phẩm Úc (TGA) đã kết luận có nguy cơ tổn thương gan hiếm gặp với các sản phẩm thuốc chứa nghệ hoặc curcumin, và Viện Y tế Quốc gia Mỹ cũng ghi nhận tổn thương gan ở một số người dùng dạng sinh khả dụng cao. Nếu bạn đang uống viên nghệ mà thấy vàng da, nước tiểu sẫm hoặc mệt bất thường, hãy dừng và đi khám.

Cuối năm là mùa quà biếu, và viên nghệ, tinh bột nghệ, nano curcumin là món được chọn nhiều vì tiếng "tốt cho dạ dày, đẹp da, chống viêm". Bài này giải thích vì sao cùng một hoạt chất lại có hai hồ sơ an toàn khác nhau tùy dạng dùng.

TGA đã thấy gì

Theo bản tin của Gulf News về khuyến cáo của TGA (cập nhật tháng 8/2023), Úc có hơn 600 sản phẩm thuốc đăng ký chứa các loài Curcuma hoặc curcumin. Tính đến 29/6/2023, TGA nhận 18 báo cáo về vấn đề gan ở người dùng. Trong đó, 9 trường hợp có đủ thông tin gợi ý tổn thương gan có thể do sản phẩm; 4 ca không có thành phần nào khác có khả năng góp phần. Hai ca nặng, một ca tử vong.

TGA cũng mở rộng cảnh báo sang các loài họ hàng có curcumin tự nhiên: Curcuma aromatica (nghệ trắng), Curcuma zanthorrhiza và Curcuma zedoaria (nga truật, nghệ đen). Theo TGA, nghệ ăn với lượng thông thường trong thực phẩm thì không có vẻ mang nguy cơ này.

Vì sao "tăng hấp thu" lại là điểm then chốt

Curcumin vốn hấp thu kém qua đường ruột. Phần lớn lượng curcumin ăn vào được chuyển hóa nhanh và thải ra, nên nồng độ trong máu rất thấp. Các nhà sản xuất khắc phục bằng nhiều cách: thêm piperine (chiết từ hạt tiêu đen), làm thành phức hợp phospholipid, micelle hoặc hạt nano. Mục tiêu là đưa nhiều curcumin vào máu hơn.

Đúng ở chỗ đó, gan nhận nhiều hoạt chất hơn hẳn so với khi ăn nghệ trong món cà ri hay canh. Trang thông tin về nghệ của NCCIH nêu rõ: các chế phẩm curcumin sinh khả dụng cao có thể gây hại gan, và tổn thương gan đã được báo cáo ở một số người dùng những dạng này. NCCIH dẫn một báo cáo năm 2023 của mạng lưới nghiên cứu tổn thương gan do thuốc (DILIN) gồm mười ca liên quan nghệ, với tựa đề nói thẳng đây là "vấn đề đang tăng". TGA cũng đánh giá nguy cơ có thể cao hơn với sản phẩm tăng hấp thu hoặc liều cao.

Nói theo cách dễ hình dung: một thìa bột nghệ trong nồi cá kho và một viên curcumin tăng hấp thu uống mỗi sáng là hai mức phơi nhiễm khác nhau về chất. Cùng tên gọi "nghệ" trên bao bì không có nghĩa cùng một mức an toàn.

Bằng chứng về lợi ích đang ở mức nào

Trước khi cân rủi ro, nên biết lợi ích thực sự đến đâu. Theo NCCIH:

• Thoái hóa khớp gối: các phân tích gộp cho kết quả ban đầu tích cực, nhưng cần bằng chứng chất lượng cao hơn.
• Gan nhiễm mỡ không do rượu: một số nghiên cứu ban đầu gợi ý cải thiện vài chỉ số, chưa rõ chỉ số nào ổn định.
• Viêm niêm mạc miệng do điều trị ung thư: nghiên cứu ban đầu gợi ý có lợi.
• Các tình trạng khác: chưa đủ bằng chứng.

Đáng chú ý, "đau dạ dày" và "đẹp da" vốn là hai lý do người Việt hay mua nghệ lại không nằm trong danh sách có bằng chứng rõ ràng. Về cơ chế chống oxy hóa của nhóm polyphenol mà curcumin thuộc về, bạn có thể đọc thêm bài cơ chế chống oxy hóa của polyphenol thực vật; cơ chế trong ống nghiệm không đồng nghĩa với hiệu quả lâm sàng.

Dấu hiệu gan đang "kêu cứu"

NCCIH liệt kê các triệu chứng: mệt mỏi, buồn nôn, chán ăn, nước tiểu sẫm màu, vàng da. TGA nhấn mạnh nhận biết sớm các dấu hiệu và ngừng sản phẩm sẽ giúp giảm nguy cơ. Khi đến bác sĩ, hãy mang theo hộp sản phẩm để bác sĩ biết chính xác thành phần, hàm lượng, có piperine hay không.

Những người nên tránh hẳn viên curcumin: người đã có bệnh gan (vì gan vốn đã yếu, khó chịu thêm gánh nặng), phụ nữ mang thai (NCCIH cho rằng dùng nghệ dạng bổ sung khi mang thai có thể không an toàn). Người đang dùng nhiều loại thuốc nên hỏi dược sĩ, vì NCCIH lưu ý thảo dược và thuốc có thể tương tác theo cách có hại.

Ở nhà dùng nghệ thế nào cho yên tâm

• Nghệ tươi, bột nghệ nấu ăn với lượng thông thường: không phải nhóm được cảnh báo.
• Viên curcumin, nano curcumin, sản phẩm có piperine: đọc kỹ hàm lượng, không uống nhiều loại cùng lúc, không vượt hướng dẫn trên nhãn.
• NCCIH cho rằng nghệ hoặc curcumin uống "có thể an toàn ở lượng khuyến nghị trong 2 hoặc 3 tháng". Không nên uống liên tục quanh năm.
• Không phối hợp nhiều sản phẩm "bổ gan, mát gan" cùng lúc với curcumin; mỗi thứ thêm vào là thêm một biến số cho gan.
• Tinh bột nghệ tự làm hoặc mua trôi nổi có thể lẫn tạp chất; bài kiểm định kim loại nặng trong nguyên liệu thảo dược giải thích vì sao nguồn gốc nguyên liệu quan trọng.

Báo cáo ca bệnh nói được gì và không nói được gì

Cần công bằng với dữ liệu: báo cáo ca bệnh không phải thử nghiệm có đối chứng, nên tự nó chưa chứng minh quan hệ nhân quả chắc chắn. Người bệnh có thể dùng thêm thuốc khác, uống rượu hoặc có bệnh gan tiềm ẩn. Chính TGA cũng phân loại thận trọng, chỉ coi 9 trên 18 báo cáo là đủ thông tin gợi ý liên quan. Nhưng với người tiêu dùng, thông tin thực dụng không đổi: nguy cơ hiếm, có thể nặng, và nhận ra sớm rồi dừng sản phẩm giúp giảm thiệt hại.

Món quà biếu cần kèm một lời dặn

Nếu bạn định tặng viên nghệ cho bố mẹ dịp cuối năm, hãy hỏi trước họ có bệnh gan, có đang uống thuốc gì thường xuyên không. Kèm theo quà một lời dặn đơn giản: thấy vàng da hay nước tiểu sẫm thì ngưng ngay và đi khám. Một câu nhắc như vậy đáng giá hơn bất kỳ lời quảng cáo nào trên hộp.