Tác hại lên thận do lạm dụng cam thảo trong thời gian dài
Cam thảo là vị thuốc có mặt trong rất nhiều bài thuốc, trà thảo mộc và kẹo, nhưng dùng nhiều và kéo dài có thể gây giữ muối, giữ nước, hạ kali máu và tăng huyết áp. Hạ kali máu nặng, kéo dài có thể dẫn tới yếu cơ, tiêu cơ vân, rối loạn nhịp tim và tổn thương thận. Người có bệnh thận, tim mạch, tăng huyết áp hoặc đang dùng thuốc lợi tiểu cần đặc biệt thận trọng và hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng sản phẩm chứa cam thảo thường xuyên.
Cam thảo: vị thuốc “điều hòa” có mặt khắp nơi
Rễ cam thảo (Glycyrrhiza) có vị ngọt đậm, được y học cổ truyền dùng để điều hòa các vị thuốc, giảm ho, làm dịu họng, hỗ trợ tiêu hóa. Ngoài thuốc sắc, cam thảo còn có mặt trong trà thảo mộc đóng gói, nước mát, siro ho, kẹo ngậm, kẹo cam thảo đen phổ biến ở một số nước, thậm chí trong thuốc lá và đồ uống có hương liệu.
Chính vì phổ biến và có vị ngọt dễ uống, cam thảo thường bị xem là vô hại. Nhiều người nấu nước cam thảo uống thay nước lọc hằng ngày, hoặc dùng nhiều sản phẩm chứa cam thảo cùng lúc mà không biết.
Cơ chế: khi cơ thể “tưởng” mình thừa hormone
Thành phần chính gây tác dụng phụ là glycyrrhizin (axit glycyrrhizic) và chất chuyển hóa của nó là axit glycyrrhetinic. Chất này ức chế một enzym ở thận có nhiệm vụ bất hoạt cortisol. Bình thường, enzym này ngăn cortisol gắn vào thụ thể mineralocorticoid — thụ thể vốn dành cho aldosterone, hormone điều chỉnh muối và kali.
Khi enzym bị ức chế, cortisol tràn vào thụ thể và hoạt động như aldosterone. Kết quả giống tình trạng cường aldosteron, nên y văn gọi là giả cường aldosteron:
- Thận giữ lại natri và nước → phù, tăng huyết áp.
- Thận đào thải nhiều kali → hạ kali máu.
- Rối loạn toan kiềm đi kèm.
Từ hạ kali máu đến tổn thương thận
Kali giữ vai trò thiết yếu cho hoạt động của cơ và tim. Khi kali máu giảm mạnh và kéo dài, nhiều hậu quả có thể xảy ra:
- Yếu cơ, chuột rút: mỏi chân tay, khó đứng dậy, có khi liệt mềm.
- Tiêu cơ vân: tế bào cơ bị phá hủy, giải phóng myoglobin vào máu. Myoglobin có thể làm tắc ống thận và gây suy thận cấp.
- Bệnh thận do hạ kali: tình trạng hạ kali kéo dài có thể gây tổn thương ống thận, giảm khả năng cô đặc nước tiểu, khiến người bệnh tiểu nhiều, khát nhiều.
- Tăng huyết áp kéo dài bản thân nó cũng là yếu tố gây hại thận theo thời gian.
- Rối loạn nhịp tim: biến chứng nguy hiểm nhất, có thể đe dọa tính mạng.
Với người đã có bệnh thận, khả năng điều chỉnh muối nước và điện giải vốn đã suy giảm, nên tác động của cam thảo có thể nặng nề hơn.
Dấu hiệu cảnh báo
Gợi ý cần đi khám sớm
- Huyết áp tăng không rõ lý do, hoặc khó kiểm soát dù đang uống thuốc.
- Phù mắt cá chân, mặt, tăng cân nhanh.
- Mỏi cơ, chuột rút, tê bì.
- Tiểu nhiều, khát nhiều.
- Đau đầu, mệt mỏi kéo dài.
Dấu hiệu cần cấp cứu
- Yếu liệt tay chân, không đứng dậy được.
- Đau cơ dữ dội, nước tiểu màu sẫm như nước trà hoặc màu coca.
- Hồi hộp, tim đập loạn, ngất.
- Khó thở, phù toàn thân, tiểu rất ít.
Khi có các dấu hiệu trên, gọi 115 hoặc đến bệnh viện ngay. Hãy kể với bác sĩ về mọi sản phẩm chứa cam thảo bạn dùng — kể cả trà, kẹo, nước mát — vì nhiều người không nghĩ tới chúng khi được hỏi về thuốc. Tại bệnh viện, xét nghiệm điện giải đồ, chức năng thận, điện tim giúp đánh giá mức độ; điều chỉnh kali phải được thực hiện dưới sự theo dõi y tế.
Ai cần tránh hoặc rất thận trọng với cam thảo
| Đối tượng | Lý do |
|---|---|
| Người tăng huyết áp, suy tim | Giữ muối nước làm bệnh nặng hơn |
| Người bệnh thận mạn | Khả năng điều chỉnh điện giải kém |
| Người dùng thuốc lợi tiểu thải kali | Cộng hưởng gây hạ kali nặng |
| Người dùng thuốc trợ tim nhóm digoxin | Hạ kali làm tăng nguy cơ độc tính của thuốc |
| Người dùng corticoid kéo dài | Tăng tác dụng giữ muối, hạ kali |
| Phụ nữ mang thai | Thường được khuyên tránh dùng cam thảo lượng lớn |
| Người cao tuổi | Dễ có bệnh nền và dùng nhiều thuốc cùng lúc |
Những nguồn cam thảo “ẩn”
- Trà thảo mộc, trà giải nhiệt, trà “thanh lọc”.
- Siro ho, viên ngậm ho thảo dược.
- Nước mát nấu sẵn bán ngoài đường.
- Kẹo cam thảo, kẹo ngậm hương cam thảo.
- Nhiều bài thuốc đông y chứa cam thảo như một vị “dẫn”.
Một người có thể dùng cùng lúc thuốc sắc, trà và kẹo có cam thảo mà không biết tổng lượng đã cao. Đây cũng là điểm chung của nhiều ca tác dụng phụ thảo dược: không phải một sản phẩm, mà là sự cộng dồn. Bài giới hạn liều lượng an toàn của thảo dược giải thích vì sao các ngưỡng an toàn không thể áp dụng máy móc.
Dùng cam thảo thế nào cho hợp lý
- Không dùng cam thảo như nước uống hằng ngày kéo dài.
- Đọc thành phần sản phẩm, đặc biệt trà, siro, kẹo.
- Báo bác sĩ nếu bạn đang dùng thuốc huyết áp, thuốc lợi tiểu, thuốc tim, corticoid.
- Nếu cần dùng dài ngày theo chỉ định, hỏi bác sĩ về việc theo dõi huyết áp và xét nghiệm điện giải.
- Có loại chiết xuất cam thảo đã loại glycyrrhizin (DGL), nhưng vẫn cần tư vấn trước khi dùng.
Cam thảo không phải trường hợp duy nhất: nhân sâm cũng có thể tương tác với thuốc chống đông, còn tự uống thuốc nam không rõ thành phần càng khó lường — xem bài sự nguy hại của việc tự uống thuốc nam.
Câu chuyện thường gặp trong thực tế
Một kịch bản điển hình là người cao tuổi bị ho kéo dài, được mách uống nước cam thảo hằng ngày, đồng thời ngậm thêm kẹo ho thảo dược và đang dùng thuốc lợi tiểu điều trị tăng huyết áp. Vài tuần sau, huyết áp tăng khó kiểm soát, người mệt, mỏi chân, chuột rút. Khi đi khám, xét nghiệm cho thấy kali máu thấp. Không có một sản phẩm nào “quá liều” nếu xét riêng lẻ, nhưng tổng cộng lại đủ gây rối loạn. Đây là lý do khi đi khám, bạn nên mang theo tất cả những gì đang dùng — thuốc kê đơn, thuốc nam, trà, thực phẩm chức năng — để bác sĩ có bức tranh đầy đủ.
Kết luận
Vị ngọt dễ chịu của cam thảo che giấu một hoạt chất có tác động thật lên hormone và thận. Dùng thỉnh thoảng với lượng nhỏ thường không đáng lo ở người khỏe mạnh, nhưng lạm dụng kéo dài, đặc biệt ở người có bệnh nền, có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng. Hãy coi cam thảo là thuốc, không phải nước giải khát.
Câu hỏi thường gặp
Ngưng cam thảo thì huyết áp và kali có trở lại bình thường không?
Ở nhiều người, các rối loạn cải thiện sau khi ngưng, nhưng có thể mất một thời gian vì chất chuyển hóa của cam thảo tồn tại lâu trong cơ thể. Việc theo dõi và điều chỉnh nên do bác sĩ thực hiện, nhất là khi kali đã giảm nhiều.
Kẹo cam thảo có nguy hiểm không?
Kẹo cam thảo đen có chứa chiết xuất cam thảo thật có thể gây tác dụng phụ nếu ăn nhiều, đều đặn. Một số kẹo chỉ dùng hương liệu tổng hợp hoặc hồi, ít rủi ro hơn. Hãy đọc nhãn thành phần.
Người khỏe mạnh uống nước cam thảo mỗi ngày có sao không?
Dùng thỉnh thoảng thường ít đáng lo, nhưng uống mỗi ngày kéo dài có thể gây tăng huyết áp và hạ kali ở một số người. Không nên dùng cam thảo thay nước lọc.
Cam thảo bắc và cam thảo nam có giống nhau không?
Không. Cam thảo bắc là rễ cây thuộc chi Glycyrrhiza, chứa glycyrrhizin. Cam thảo nam là cây khác, thành phần khác. Tuy vậy, bất kỳ cây thuốc nào cũng cần dùng theo hướng dẫn chuyên môn.
Bài liên quan

Kratom và 7-OH: lá cây gây nghiện đang bị nhiều nơi siết chặt
Kratom chứa alkaloid tác động thụ thể opioid, 7-OH còn mạnh hơn nhiều. Mốc DEA siết chặt năm 2026, rủi ro phụ thuộc, tổn thương gan và cách nhận diện sản phẩm.

Xông lá giải cảm mùa lạnh: ai không nên xông và cách tránh bỏng
Xông lá giải cảm chỉ hợp người lớn khỏe mạnh. Trẻ dưới 30 tháng, người già yếu không nên xông. Các tình huống gây bỏng hay gặp và cách sơ cứu bỏng hơi nước.

Lá đu đủ chữa sốt xuất huyết: bằng chứng thật và rủi ro tự chữa
Nước lá đu đủ có thể làm tiểu cầu tăng trong vài nghiên cứu nhỏ nhưng chưa chứng minh giảm biến chứng. Số liệu dịch 2026, dấu hiệu nặng và cách hạ sốt đúng.

Ngộ độc nấm rừng: phân biệt kiểu khởi phát sớm, muộn và cách xử trí
Nấm rừng chứa muscarin gây triệu chứng sau 30 phút, còn amatoxin im lặng 12–24 giờ rồi làm suy gan. Ca thực tế ở Lào Cai, Sơn La và việc cần làm khi lỡ ăn.