Cannahome Drug Facts
Trang chủ › Cảnh Báo Sức Khỏe

Nguy cơ ngộ độc chì từ các bài thuốc cam thảo dược gia truyền

Ban biên tập Cannahome Drug Facts · · Cập nhật
Nguy cơ ngộ độc chì từ các bài thuốc cam thảo dược gia truyền

Thuốc cam là tên gọi dân gian cho các loại bột, viên, cao dùng để chữa “cam” ở trẻ — biếng ăn, chậm lớn, cam răng, cam miệng, ra mồ hôi trộm. Vấn đề là nhiều loại thuốc cam gia truyền không nhãn mác đã được phát hiện có chứa chì, và trẻ dùng kéo dài có thể bị ngộ độc chì âm thầm, ảnh hưởng não bộ, máu và sự phát triển. Nếu con bạn đã hoặc đang uống thuốc cam không rõ nguồn gốc, hãy ngưng và đưa trẻ đi khám để được làm xét nghiệm phù hợp.

Vì sao thuốc cam có thể chứa chì

Chì có thể lọt vào thuốc cam theo nhiều con đường khác nhau, có khi cố ý, có khi do thiếu hiểu biết:

  • Khoáng vật chứa chì được dùng như một “vị thuốc” trong một số bài cổ truyền, ví dụ các loại bột có màu đỏ cam hoặc vàng sẫm.
  • Nguyên liệu nhiễm kim loại nặng từ đất, nước tưới gần khu công nghiệp, làng nghề tái chế.
  • Dụng cụ chế biến như cối, chảo, nồi có chì hoặc men gốm kém chất lượng.
  • Tạo màu, tạo khối: một số cơ sở trộn thêm bột khoáng để thuốc có màu sắc “đẹp”, nặng tay.

Vì không qua kiểm nghiệm, người mua hoàn toàn không biết trong gói thuốc có gì. Bài tầm quan trọng của việc kiểm định kim loại nặng trong nguyên liệu thảo dược trình bày cách các phòng thí nghiệm phát hiện chì, thủy ngân, asen trong dược liệu.

Trẻ em là đối tượng chịu thiệt nhiều nhất

Chì độc với mọi lứa tuổi, nhưng trẻ nhỏ đặc biệt dễ tổn thương vì:

  • Ruột trẻ hấp thu chì mạnh hơn người lớn.
  • Não bộ đang phát triển nhanh, nhạy cảm với chất độc thần kinh.
  • Trẻ nhỏ cân nặng thấp, nên cùng một lượng chì gây tác động lớn hơn.
  • Thuốc cam thường được cho dùng hằng ngày, kéo dài nhiều tuần, nhiều tháng — đúng kiểu phơi nhiễm tích lũy.

Điều trớ trêu là chính các triệu chứng của ngộ độc chì như biếng ăn, quấy khóc, chậm lớn lại giống những gì cha mẹ muốn “chữa” bằng thuốc cam. Khi trẻ không đỡ, gia đình có thể tăng thêm lượng thuốc, khiến vòng luẩn quẩn càng nặng.

Chì gây hại cơ thể như thế nào

Sau khi hấp thu, chì đi vào máu, tích tụ trong xương, răng và các mô mềm. Chì “giả dạng” những khoáng chất thiết yếu như canxi, sắt, kẽm để gắn vào các enzym và cấu trúc tế bào, làm rối loạn nhiều quá trình sống:

  • Hệ thần kinh: ảnh hưởng khả năng học tập, tập trung, hành vi; trường hợp nặng có thể gây phù não, co giật.
  • Hệ tạo máu: cản trở quá trình tạo hemoglobin, dẫn đến thiếu máu.
  • Tiêu hóa: đau bụng, táo bón, nôn.
  • Thận: tổn thương ống thận khi phơi nhiễm kéo dài.
  • Tăng trưởng: ảnh hưởng chiều cao, cân nặng và sự phát triển chung.

Một số tổn thương thần kinh do chì ở trẻ nhỏ có thể không hồi phục hoàn toàn, nên phát hiện sớm và cắt nguồn phơi nhiễm là điều quan trọng nhất.

Dấu hiệu cảnh báo cha mẹ cần lưu ý

Biểu hiện mạn tính, diễn tiến âm thầm

  • Biếng ăn kéo dài, sụt cân hoặc không tăng cân.
  • Da xanh, mệt mỏi, kém hoạt bát.
  • Hay đau bụng, táo bón, nôn vặt.
  • Cáu gắt, quấy khóc, khó ngủ, giảm tập trung.
  • Chậm nói, chậm phát triển vận động hoặc thoái lui kỹ năng đã có.

Biểu hiện nặng, cần cấp cứu

  • Nôn nhiều, đau bụng dữ dội.
  • Lừ đừ, li bì, khó đánh thức.
  • Đi loạng choạng, mất thăng bằng.
  • Co giật hoặc lơ mơ.

Khi trẻ có các dấu hiệu nặng, gọi cấp cứu 115 hoặc đưa ngay đến bệnh viện. Với biểu hiện mạn tính, hãy đưa trẻ đến bệnh viện nhi hoặc khoa nhi để được thăm khám, xét nghiệm máu theo chỉ định. Mang theo gói thuốc cam, ghi lại thời gian và cách trẻ đã dùng.

Bác sĩ sẽ làm gì

Việc chẩn đoán dựa trên khai thác tiền sử, khám lâm sàng và xét nghiệm, trong đó định lượng chì trong máu là xét nghiệm then chốt. Bác sĩ có thể chỉ định thêm xét nghiệm công thức máu, chức năng thận, chụp X-quang bụng nếu nghi trẻ còn thuốc trong ruột. Điều trị tùy theo mức độ: cắt nguồn phơi nhiễm, bổ sung dinh dưỡng, theo dõi định kỳ, và các biện pháp chuyên sâu chỉ được thực hiện tại cơ sở y tế. Cha mẹ không tự dùng bất kỳ loại “thuốc giải độc chì” nào mua bên ngoài.

Bảo vệ trẻ khỏi thuốc cam độc hại

Nên làmKhông nên làm
Đưa trẻ biếng ăn, chậm lớn đi khám để tìm nguyên nhân thậtMua thuốc cam theo lời mách bảo, mạng xã hội
Chỉ dùng sản phẩm có số đăng ký, nhãn tiếng Việt đầy đủDùng bột, viên gói giấy không nhãn, không thành phần
Hỏi bác sĩ, dược sĩ trước mọi sản phẩm cho trẻTự tăng lượng khi thấy “chưa ăn thua”
Chia sẻ cảnh báo với người thân, ông bàCho nhiều trẻ trong nhà dùng chung một bài thuốc

Nếu một trẻ trong gia đình được phát hiện nhiễm độc chì từ thuốc cam, các trẻ khác cùng dùng thuốc cũng nên được khám. Đồng thời, hãy cân nhắc các nguồn chì khác trong môi trường sống như sơn cũ bong tróc, đồ chơi kém chất lượng, nghề nghiệp tái chế pin, ắc quy của người lớn trong nhà.

Ông bà, người giúp việc và vấn đề truyền thông trong gia đình

Nhiều trường hợp trẻ dùng thuốc cam không xuất phát từ quyết định của cha mẹ mà từ người chăm sóc khác trong nhà: ông bà theo kinh nghiệm cũ, người giúp việc nghe mách bảo, hoặc họ hàng gửi tặng “bài thuốc quý”. Vì vậy, bảo vệ trẻ cần bắt đầu từ việc trò chuyện thẳng thắn với mọi người cùng chăm con. Hãy giải thích rằng thuốc cam không nhãn có thể chứa chì, triệu chứng ngộ độc lại giống “bệnh cam” nên rất dễ bị bỏ qua, và đề nghị mọi sản phẩm cho trẻ đều phải được hỏi ý kiến bác sĩ trước. Cách nói tôn trọng, đưa ra thông tin cụ thể thường hiệu quả hơn tranh cãi. Bạn cũng nên kiểm tra tủ thuốc trong nhà và loại bỏ những gói thuốc không rõ nguồn gốc.

Thay đổi cách nhìn về “cam” ở trẻ

Biếng ăn, chậm tăng cân, ra mồ hôi nhiều có rất nhiều nguyên nhân: chế độ ăn chưa phù hợp, nhiễm giun, thiếu vi chất, bệnh lý tiêu hóa, hô hấp tái diễn, hoặc đơn giản là giai đoạn phát triển bình thường. Khám và theo dõi biểu đồ tăng trưởng giúp tìm đúng nguyên nhân, thay vì dùng một “bài thuốc chung” cho mọi trẻ.

Thuốc cam chỉ là một ví dụ trong nhiều rủi ro từ thuốc truyền miệng; bài viết về tác hại của việc tự uống thuốc nam không rõ nguồn gốc mở rộng thêm về chủ đề này. Thông tin trên mang tính giáo dục, không thay thế thăm khám nhi khoa.

Câu hỏi thường gặp

Thuốc cam có màu đỏ cam có phải là có chì không?

Màu sắc không đủ để kết luận, nhưng một số khoáng vật chứa chì có màu đỏ, cam, vàng nên đây là dấu hiệu đáng nghi. Chỉ xét nghiệm tại phòng kiểm nghiệm mới xác định được, vì vậy tốt nhất không dùng sản phẩm không rõ nguồn gốc.

Con đã ngưng thuốc cam, có cần đi xét nghiệm nữa không?

Nên đi khám nếu trẻ đã dùng thuốc trong thời gian dài, vì chì tích tụ trong cơ thể và không mất đi ngay khi ngưng. Bác sĩ sẽ quyết định trẻ có cần xét nghiệm chì máu và theo dõi hay không.

Người lớn uống thuốc gia truyền có bị nhiễm chì không?

Có thể. Người lớn hấp thu chì ít hơn trẻ em nhưng dùng lâu vẫn gây thiếu máu, đau bụng, tăng huyết áp, tổn thương thận và thần kinh. Phụ nữ mang thai bị nhiễm chì còn có thể ảnh hưởng đến thai nhi.

Ăn uống bổ sung canxi, sắt có giúp giảm hấp thu chì không?

Chế độ ăn đủ canxi, sắt, kẽm được khuyến khích vì thiếu các chất này có thể làm cơ thể hấp thu chì nhiều hơn. Tuy nhiên đó chỉ là biện pháp hỗ trợ, không thay thế việc cắt nguồn chì và điều trị theo chỉ định bác sĩ.

Bài liên quan